BE-NL 
FR 
BE-FR 
DE 
EN 
NL 
ES 
IT 
SK 
HU 
DK 
SE 
November 2022
Bernd
Frans
Home > Servië-Kosovo: nog steeds in spanning en in een impasse
Veertien jaar zijn verstreken sinds de onafhankelijkheidsverklaring op 17 februari 2008 in Pristina, Kosovo, en de situatie in dit deel van de Westelijke Balkan is nog steeds gespannen[1].
Belgrado weigert de onafhankelijkheid te erkennen van wat het beschouwt als zijn zuidelijke provincie[2]. Verscheidene andere Europese staten, waaronder EU- en NAVO-landen zoals Spanje, Slowakije, Roemenië en Griekenland, weigeren Kosovo als onafhankelijke staat te erkennen[3]. Cyprus, Bosnië-Herzegovina, de drie landen van de zuidelijke Kaukasus, alsmede Moldavië, Oekraïne, Belarus en Rusland weigeren eveneens de onafhankelijkheid van het land te erkennen[4]. Deze oppositie bestaat nog steeds, en wel om verschillende redenen, zoals het behoud van de territoriale integratie en van de invloedssferen[5].
Bovendien vond de onafhankelijkheidsverklaring plaats in een context waarin Kosovo werd geteisterd door de oorlog (1998-1999) tussen de Albanese separatisten van het UCK en de Joegoslavische autoriteiten, en door de NAVO-bombardementen op Joegoslavië (maart en juni 1999[6]). Deze twee gebeurtenissen hebben bij de Kosovaarse en Servische bevolking levendige herinneringen achtergelaten[7]. De Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten steunden de Albanezen, terwijl Rusland en China de NAVO-bombardementen veroordeelden[8].
Desondanks heeft de EU, om het Servisch-Kosovaarse conflict op te lossen, evenals de VS, talrijke topontmoetingen met vertegenwoordigers van Servië en Kosovo georganiseerd, die nog steeds niet tot een algehele vermindering van de spanningen hebben geleid[9]. Zelfs de akkoorden van Brussel in 2013 en die van Washington in 2020 hebben niet geleid tot de verwachte resultaten van volledige normalisatie[10].
Ook nu nog zijn er veel EU-missies, zoals EULEX Kosovo, en NAVO-missies, zoals KFOR, in het land aanwezig om de stabiliteit en veiligheid van de Balkan te waarborgen[11].
Eind juli 2022 hadden de grensbesluiten van de regering in Pristina over nummerplaten en verblijfsdocumenten geleid tot protesten onder de Servische bevolking in Noord-Kosovo[12]. De barricades die de Serviërs destijds hadden opgeworpen en die de grensposten op deze plaatsen blokkeerden, hadden de NAVO-strijdkrachten in staat van paraatheid gebracht[13]. Uiteindelijk werden de besluiten van Pristina uitgesteld na tussenkomst van de Amerikaanse ambassadeur, Jeffrey Honevier, waardoor de rust kon wederkeren[14].
Dit alles illustreert dat de spanningen tussen Servië en Kosovo niet alleen betrekking hebben op Albanezen en Serviërs, maar ook op verschillende mogendheden (de Verenigde Staten, de Europese Unie, Rusland, China) die hun invloedzones in de Westelijke Balkan verdelen[15].
Met uitzondering van Kroatië en Slovenië zijn de landen van de Westelijke Balkan geen lid van de Europese Unie[16]Toetredingsonderhandelingen voor Servië en Kosovo vertragen[17]. Bovendien zijn de twee staten, samen met Bosnië-Herzegovina, de enige in de Balkan die geen lid van de NAVO zijn[18]. In Kosovo bevindt zich echter de grootste militaire basis van het transatlantisch bondgenootschap: kamp Bondsteel (3,86 km²), dat onderdak kan bieden aan 7.000 manschappen[19]. De KFOR-troepenmacht bestaat uit meer dan 3770 manschappen uit 28 landen[20]. De NAVO en Servië hebben hun samenwerking echter verdiept, onder meer op het gebied van de veiligheid in Kosovo[21].
Tegelijkertijd hebben Turkije en de Arabische Golfstaten, alsook Rusland en China, hun economische en culturele, en zelfs energie-investeringen in de Westelijke Balkan (inclusief Servië en Kosovo) opgevoerd[22]. Terwijl de VS en hun bondgenoten Pristina militair steunen (het geval van de oprichting van het Kosovaarse leger, afgekeurd door de Serviërs)[23]Moskou en Peking leveren aan Belgrado over bewapening[24]. Zo heeft Servië in 2019 het Pantsir-S1 grond-luchtsysteem voor de korte afstand (bereik 20 km) uit Rusland aangeschaft[25]. In 2020 heeft Servië Chinese Chengu Pterodactyl-1 drones aangeschaft, "die doelen kunnen aanvallen met bommen en verkenningstaken kunnen uitvoeren".[26]. In april 2022 landden zes Y-20 vliegtuigen van de Chinese luchtmacht met HQ-22 grond-luchtraketten in Belgrado[27].
Zelfs op energiegebied is Kosovo strategisch gelegen, aangezien verscheidene pijpleidingen, zoals de Transadriatic Pipeline (TAP) en de Balkan Stream, die gas leveren aan Europa, door de regio lopen en het voorwerp zijn van rivaliteit tussen de Europese Unie en Rusland[28]. Brussel werkt aan diversificatie van zijn gasvoorziening, terwijl Moskou zijn exportmarkten tracht te behouden[29]. Volgens Adel El Gammal, secretaris-generaal van de Europese Alliantie voor energieonderzoek (EERA), is Europa bovendien goed voor 70% van de Russische gasexport[30]. Servië importeert 81 % van zijn gas en 18 % van zijn olie en oliederivaten uit Rusland[31]. Eind mei 2022 heeft de regering van Belgrado een overeenkomst verkregen voor de levering van Russisch gas voor een periode van drie jaar[32].
De strijd om invloed rond de Servisch-Kosovaarse spanningen gaat niet alleen over veiligheid en defensie, maar ook over energiebronnen en de bescherming van strategische gebieden, aangezien Kosovo ook een kruispunt zou kunnen worden tussen de Adriatische kust (Albanië en de haven van Durres) en Oost-Europa enerzijds, en de Egeïsche Zee (Noord-Griekenland, de haven van Thessaloniki) en het hart van Midden-Europa anderzijds[33].
De gevolgen van deze rivaliteit zijn nog steeds voelbaar, ondanks de oorlog in Oekraïne. Kosovo heeft zijn inspanningen om toe te treden tot de EU en de NAVO opgevoerd[34]terwijl Servië, terwijl het de Russische invasie in Oekraïne bij de VN veroordeelde[35] en Oekraïense vluchtelingen op zijn grondgebied op te vangen[36]De Europese Commissie heeft geweigerd zich aan te sluiten bij de sancties van de Europese Unie tegen Rusland[37].
2022 Alle rechten voorbehouden door BRAUN
[1] Rouquette, Pauline, "Kosovo-Servië: vanwaar de hernieuwde spanning? Frankrijk 24. URL: https://www.france24.com/fr/europe/20220801-kosovo-serbie-pourquoi-ce-regain-de-tensions, geüpload op 1.08.2022, geraadpleegd op 2.08.2022.
[2] "Selaković: De situatie in Kosovo en Metohija is verre van normaal en stabiel", website van het ministerie van Buitenlandse Zaken van de Republiek Servië. URL: https://www.mfa.gov.rs/fr/mediji/vesti/selakovic-la-situation-au-kosovo-metohija-est-loin-d-etre-normale-et-stable, geüpload op 20.04.2022, geraadpleegd op 2.08.2022.
[3] Moreno Guerrero, Marta, "De kwestie Kosovo is na veertien jaar heen en weer geschuif nog steeds niet opgelost", Atalayar. URL : https://atalayar.com/fr/content/la-question-du-kosovo-nest-toujours-pas-r%C3%A9solue-apr%C3%A8s-quatorze-ans-de-va-et-vient, mis en ligne le 27.02.2022, consulté le 2.08.2022.
[4] "Internationale erkenning van Kosovo, MAPPR. URL: https://www.mappr.co/thematic-maps/international-recognition-of-kosovo/, geraadpleegd op 2.08.2022.
[5] Moszynski, Piotr, "De zeer gecompliceerde onafhankelijkheid van Kosovo", RFI.fr. URL: https://www.rfi.fr/fr/contenu/20100217-lindependance-tres-compliquee-kosovo, geüpload op 17.02.2010, geraadpleegd op 2.08.2022.
[6] "Vijf dingen die je moet weten over de oorlog in Kosovo, L'Express.fr. URL: https://www.lexpress.fr/actualites/1/monde/cinq-choses-a-savoir-de-la-guerre-du-kosovo_2138299.html, geüpload op 9.11.2020, geraadpleegd op 2.08.2022.
[7] "Bill Clinton huldigt zijn eigen standbeeld in Pristina", Frankrijk 24. URL: https://www.france24.com/fr/20091101-bill-clinton-inaugure-propre-statue-pristina, online 1.11.2009; Buisson, Jean-Christophe, "Belgrado: 15 jaar na de bombardementen vergeten de Serviërs niet", Le Figaro. URL: https://www.lefigaro.fr/vox/monde/2014/03/23/31002-20140323ARTFIG00225-belgrade-15-ans-apres-le-bombardement-les-serbes-n-oublient-pas.php, geüpload 23.03.2014; Bytyci, Fatos, "Kosovo-Albanezen verwelkomen Clinton, Albright 20 jaar na NAVO-interventie", Reuters. URL: https://www.reuters.com/article/us-kosovo-war-anniversary-idUSKCN1TD1ZU, bekeken op 12.06.2019; Czaja, Maud, '1999: NAVO-bommen vallen op Servië', RFI Kennis. URL: https://savoirs.rfi.fr/fr/comprendre-enrichir/geopolitique/1999-les-bombes-de-lotan-tombaient-sur-la-serbie, geüpload op 19.02.2018, geraadpleegd op 2.08.2022.
[8] Dinic, Leonardo, "We herinneren ons 1999 nog heel goed" - Het NAVO-bombardement op Joegoslavië en de gevolgen daarvan voor de Chinees-Russische betrekkingen, China-VS Focus. URL: https://www.chinausfocus.com/peace-security/we-remember-1999-very-well--the-nato-bombing-of-the-federal-republic-of-yugoslavia-and-its-impacts-on-sino-russian-, geüpload op 13.09.2019; Raviot, Jean-Robert, "Mythes en realiteiten van de Russisch-Joegoslavische convergentie tijdens de crisis of Kosovo", BalkanologieVol. 7, No. 1, 2003, § 1. URL: https://journals.openedition.org/balkanologie/480?lang=en, geüpload op 18.02.2009, geraadpleegd op 2.08.2022.
[9] TrajilovicDavid, "EU-Westelijke Balkan: normalisering van de betrekkingen tussen Servië en Kosovo stagneert", website van het Centrum voor Europese juridische studies. URL: https://www.ceje.ch/fr/actualites/action-exterieure/2017/02/ue-balkans-occidentaux-la-normalisation-des-relations-entre-la-serbie-et-le-kosovo-pietine/, geüpload op 13.02.2017, geraadpleegd op 2.08.2022.
[10] Dechavanne, Rachelle, "Conflict Servië-Kosovo: de EU als scheidsrechter in de dialoog", Taurillon.org. URL: https://www.taurillon.org/conflit-serbie-kosovo-l-ue-en-arbitre-du-dialogue, geüpload op 29.07.2020; "Een nieuwe impuls voor de dialoog tussen Kosovo en Servië (Europa-verslag nr. 262)", Internationale Crisis Groep. URL: https://www.crisisgroup.org/fr/europe-central-asia/balkans/kosovo/262-relaunching-kosovo-serbia-dialogue, geüpload op 25.01.2021 ; WerkmeisterTristan, "Ondanks inspanningen Brussel, normalisatie tussen Servië en Kosovo nog steeds in impasse", Les Echos.fr. URL: https://www.lesechos.fr/monde/europe/malgre-les-efforts-de-bruxelles-la-normalisation-entre-serbie-et-kosovo-toujours-au-point-mort-1224475, geüpload op 17.07.2020, geraadpleegd op 2.08.2022.
[11] "Kosovo: een geleidelijke erkenning", Touteleurope.eu. URL: https://www.touteleurope.eu/l-ue-dans-le-monde/kosovo-une-reconnaissance-progressive/, geüpload op 28.02.2008, geraadpleegd op 2.08.2022.
[12] Bourdillon, Yves, "De spanningen tussen Servië en Kosovo zijn opnieuw toegenomen", Les Echos.fr. URL: https://www.lesechos.fr/monde/europe/les-tensions-affleurent-a-nouveau-entre-la-serbie-et-le-kosovo-1779919, geüpload op 1.08.2022, geraadpleegd op 2.08.2022; Rouquette, Pauline, op. cit.. (n. 1).
[13] "Na ernstige spanningen stelt Kosovo de inwerkingtreding van nieuwe regels aan de Servische grens uit", Le Figaro.URL: https://www.lefigaro.fr/international/tensions-au-kosovo-la-mission-de-l-otan-se-dit-prete-a-intervenir-dans-le-nord-du-pays-20220731, geüpload op 31.07.2022; "Nieuwe spanningen Servië-Kosovo: NAVO is bereid in te grijpen, volgens communiqué, Greek City Times. URL: https://greekcitytimes.com/2022/08/01/new-serbia-kosovo-tensions-nato-is-prepared-to-intervene-per-communique/, geüpload op 1.08.2022, geraadpleegd op 2.08.2022.
[14] Bourdillon, Yves, op. cit.. (n. 12) ; EscalonillaÁlvaro, "NAVO reageert om spanningen aan de Servisch-Kosovaarse grens te verminderen", Atalayar. URL: https://atalayar.com/fr/content/lotan-reagit-pour-apaiser-les-tensions-la-frontiere-entre-la-serbie-et-le-kosovo, online 1.08.2022; Taylor, Alice, "Opheffing van de grensblokkades tussen Kosovo en Servië na enkele dagen van spanning", Euractiv. URL: https://www.euractiv.fr/section/monde/news/levee-des-barrages-a-la-frontiere-entre-le-kosovo-et-la-serbie-apres-plusieurs-jours-de-tensions/?fbclid=IwAR0manJgC-NBu1cFnYopSesfBDuRRRvXILgbdYMwRLOhFQaXqMgouGk_v_Q, geüpload op 2.08.2022 (Franse vertaling), geraadpleegd op 2.08.2022.
[15] Benazzo, Simone, "Geopolitiek van de Balkan", Het grote continent.eu. URL: https://legrandcontinent.eu/fr/2021/06/23/geopolitique-des-balkans/, geüpload 23.06.2021; Menzel, Jasha, "Welk buitenlands beleid van de VS in de Westelijke Balkan onder Donald Trump?", Balkan Papers, vol. 44, 2016, § 16. URL: https://journals.openedition.org/ceb/9961, geüpload op 5.01.2018, geraadpleegd op 2.08.2022.
[16] Da Silva, Lucas, "Toetreding van de Westelijke Balkan tot de EU: wat willen de lidstaten?
Touteleurope.eu. URL: https://www.touteleurope.eu/l-ue-dans-le-monde/adhesion-des-balkans-occidentaux-a-l-ue-que-souhaitent-les-etats-membres/, geüpload op 28.06.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[17] Calderon, Sandro, Herbecq, Jean-François, "Voor de zes landen van de Westelijke Balkan wordt het wachten aan de poorten van de Europese Unie lang", RTBF. URL: https://www.rtbf.be/article/pour-les-six-pays-des-balkans-occidentaux-lattente-aux-portes-de-lunion-europeenne-commence-a-etre-longue-11017963, geüpload op 23.06.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[18] TroudeAlexis, "Welke rol voor de NAVO in de Balkan? De Conversatie. URL: https://theconversation.com/quel-role-pour-lotan-dans-les-balkans-128322, ingezien op 4.12.2019, ingezien op 4.08.2022.
[19] "Camp Bondsteel legerbasis in Ferizaj, Kosovo, Militarybases.com. URL: https://militarybases.com/overseas/kosovo/camp-bondsteel/; "Camp Bondsteel", Leger Technologie. URL: https://www.army-technology.com/projects/campbondsteel/, geüpload op 19.10.2020, geraadpleegd op 4.08.2022.
[20] "Bijdragende landen (Allied Joint Force Command Napels)", NAVO-website. URL: https://jfcnaples.nato.int/kfor/about-us/welcome-to-kfor/contributing-nations, ; "De rol van de NAVO in Kosovo", NAVO-website. URL: https://www.nato.int/cps/fr/natohq/topics_48818.htm?selectedLocale=fr, geüpload op 6.07.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[21] "Betrekkingen met Servië", NAVO-website. URL: https://www.nato.int/cps/fr/natohq/topics_50100.htm, geüpload op 23.05.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[22] PalickovaAgata, "Turkije, China en Rusland begeren door de EU achtergelaten Westelijke Balkan", Euractiv. URL: https://www.euractiv.fr/section/l-europe-dans-le-monde/news/turkey-russia-and-china-covet-western-balkans-as-eu-puts-enlargement-on-hold/, geüpload op 25.06.2019, geraadpleegd op 4.08.2022.
[23] "Kosovo krijgt een eigen leger, tot verdriet van Belgrado, 24 Heures.ch. URL: https://www.24heures.ch/le-kosovo-aura-son-armee-au-grand-dam-de-belgrade-614789954011, gepubliceerd op 13.12.2018, geraadpleegd op 4.08.2022.
[24] Cabirol, Michel, "Bewapening: la Serbie se rapproche fortement de la Russie", De Tribune. URL: https://www.latribune.fr/entreprises-finance/industrie/aeronautique-defense/armement-la-serbie-se-rapproche-fortement-de-la-russie-832241.html, geüpload 4.11.2019; Lagneau, Laurent, 'Zes Chinese Y-20 transportvliegtuigen leverden FK-3 luchtverdedigingssysteem aan Servië', Militaire zone Opex 360. URL: http://www.opex360.com/2022/04/11/six-avions-de-transport-chinois-y-20-ont-livre-un-systeme-de-defense-aerienne-fk-3-a-la-serbie/, geüpload op 11.04.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[25] Cabirol, Michel, op. cit.. (n. 24).
[26] ArredondasMargarita, "Servië ontvangt geheime zending van Chinese raketten en onderhandelt over aankoop van Franse gevechtsvliegtuigen", Atalayar. URL: https://atalayar.com/fr/content/la-serbie-recoit-une-cargaison-secrete-de-missiles-chinois-et-negocie-lacquisition-de, gepubliceerd op 11.04.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[27] Ibid.
[28] Saint Antonin, Téva, "De gasroute door de Balkan, een strategische kans voor de EU", Eurocreatief. URL: http://eurocreative.fr/la-route-du-gaz-dans-les-balkans-une-opportunite-strategique-pour-lue/, geüpload op 22.01.2021 Vurusic, Vlado, "In de Balkan is de gaspijpleidingenoorlog begonnen", De Balkankoerier. URL: https://www.courrierinternational.com/article/concurrence-dans-les-balkans-la-guerre-des-gazoducs-commence, geüpload op 1.02.2021 (Franse vertaling), geraadpleegd op 4.08.2022.
[29] Roberfroid, Anthony, "Europa's afhankelijkheid van Russisch gas: zouden we in het licht van de spanningen zonder de Nord Stream II-pijpleiding kunnen? RTBF. URL: https://www.rtbf.be/article/dependance-de-l-europe-au-gaz-russe-face-aux-tensions-pourrait-on-se-passer-du-gazoduc-nord-stream-ii-10923718, gepubliceerd op 19.02.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[30] Ibid.
[31] "Servische president bereikt 'gunstige' gasdeal met Vladimir Poetin", Euractiv.
URL : https://www.euractiv.fr/section/energie/news/le-president-serbe-conclut-un-accord-gazier-%E2%80%89avantageux%E2%80%89-avec-vladimir-poutine/, mis en ligne le 30.05.2022, consulté le 4.08.2022 (trad. française).
[32] "Oorlog in Oekraïne: Servië verlengt overeenkomst met Moskou met drie jaar om goedkoop Russisch gas te ontvangen", RTBF. URL: https://www.rtbf.be/article/guerre-en-ukraine-la-serbie-prolonge-de-trois-ans-son-accord-avec-moscou-pour-recevoir-du-gaz-russe-a-bas-prix-11002160, geüpload op 29.05.2022; "Servië haalt gasbanden aan met Moskou", Energie Nieuws. URL: https://energynews.pro/la-serbie-renforce-ses-liens-gaziers-avec-moscou/, geüpload op 3.06.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[33] Svetchine, Michel, "Kosovo: wat zijn de economische uitdagingen en vooruitzichten na de onafhankelijkheid? Geo-economieVol. 74, No. 2, 2015, § 24. URL: https://www.cairn.info/revue-geoeconomie-2015-2-page-119.htm#no20, geüpload op 7.05.2015.
[34] "Kosovo vraagt om versneld NAVO-lidmaatschap en permanente Amerikaanse militaire basis, Exit Nieuws. URL: https://exit.al/en/2022/02/28/kosovo-asks-for-accelerated-nato-membership-and-permanent-us-military-base/, geüpload op 28.02.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[35] StojanovicMilica, "Servië steunt VN-resolutie die Russische aanval op Oekraïne veroordeelt", Balkan Inzicht. URL: https://balkaninsight.com/2022/03/02/serbia-backs-un-resolution-condemning-russian-attack-on-ukraine/, geüpload op 2.03.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[36] "Serviërs geven onderdak aan Oekraïense vluchtelingen", Euractiv. URL: https://www.euractiv.com/section/politics/short_news/serbians-give-shelter-to-ukrainian-refugees/, gepubliceerd op 22.03.2022, geraadpleegd op 4.08.2022.
[37] Dérens, Jean-Arnault, "Oorlog in Oekraïne: Hoe Servië zowel het Europese als het Russische spel speelt", RFI. URL : https://www.rfi.fr/fr/europe/20220610-guerre-en-ukraine-comment-la-serbie-joue-sur-les-deux-tableaux-europ%C3%A9en-et-russe, publié le 10.06.2022, consulté le 4.08.2022.
